Małopolska Biblioteka Cyfrowa – jak korzystać z jej zasobów?

Żeby korzystać z zasobów Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej, wystarczy wejść na stronę mbc.malopolska.pl, skorzystać z wyszukiwarki lub indeksów i otworzyć wybraną publikację w przeglądarce (czasem potrzebna jest przeglądarka dokumentów DJVU). Dostęp do ponad 150 000 publikacji cyfrowych jest bezpłatny, a większość materiałów obejrzysz bez zakładania konta. Jeżeli chcesz korzystać z bardziej zaawansowanych funkcji wyszukiwania czy śledzić nowości, warto poznać kilka prostych trików – wszystko wyjaśniam poniżej.

Czym jest Małopolska Biblioteka Cyfrowa?

W 2006 roku na mapie polskich bibliotek pojawiła się Małopolska Biblioteka Cyfrowa – regionalny serwis udostępniający zbiory w wersji elektronicznej. To nie tylko strona internetowa, ale duży projekt współtworzony przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Krakowie oraz liczne biblioteki Małopolski, instytucje kultury, organizacje i wydawców. W 2026 roku serwis należy do największych polskich bibliotek regionalnych działających w ramach Federacji Bibliotek Cyfrowych.

Trzonem serwisu jest Kolekcja Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej – z założenia kolekcja regionalna, która dokumentuje życie i historię Małopolski. Obejmuje publikacje cyfrowe różnego typu: książki, roczniki prasowe, mapy, pocztówki, fotografie, materiały urzędowe i naukowe. Twórcy traktują ją jak cyfrowe archiwum Małopolski i swoiste kalendarium Małopolski, w którym można prześledzić zarówno wielką historię, jak i codzienność lokalnych społeczności.

Serwis dostarcza materiałów z zakresu kultury piśmienniczej, ale też bardzo szeroko opisuje kulturę regionu, kulturę kraju oraz kulturę niematerialną. Dlatego korzystają z niego jednocześnie miłośnicy kultury, genealodzy, uczniowie, dziennikarze i badacze kultury, którzy potrzebują dostępu do oryginalnych źródeł.

MBC działa dziś jednocześnie jako biblioteka cyfrowa, archiwum regionalne i kompendium wiedzy o historii Małopolski.

Jakie zasoby znajdziesz w MBC?

Na stronie Strona główna – MBC widać od razu podstawowe Statystyki MBC: liczba publikacji 152 957, informacja, ilu użytkowników czyta w danym momencie (np. obecnie czytających 1384) oraz skumulowana łączna liczba czytelników – ponad 86 milionów wejść od 2006-12-01. Te liczby pokazują skalę projektu i to, jak często zasoby są wykorzystywane w pracy naukowej i edukacji.

Wśród cyfrowych obiektów znajdziesz przede wszystkim:

• książki – od XIX-wiecznych wydań po współczesne publikacje naukowe,
• czasopisma – zarówno tytuły ogólnopolskie, jak i czasopisma lokalne,
• mapy – w tym np. pozycję „Małopolska – Podział administracyjny : [mapa] [469172]”,
• pocztówki i fotografie – dokumentujące przestrzeń miejską, wiejską i życie codzienne.

Bardzo ważny segment tworzą tytuły prasowe. W Kolekcji Małopolskiej Biblioteki Cyfrowej zobaczysz m.in. Czas, Przekrój, Ilustrowany Kuryer Codzienny, Wiadomości Literackie, Dziennik Polski, Tygodnik Powszechny, Życie Literackie, Pamiętnik Literacki, Wierchy, Rocznik Krakowski, Rocznik Małopolska i wiele pism lokalnych. Dzięki temu możesz prześledzić np. sposób pisania o kulturze w XX wieku albo porównać relacje z konkretnych wydarzeń.

W zbiorach znajdują się też wydawnictwa zwarte, z których często korzystają studenci i historycy. To chociażby: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. 1, [Aa – Dereneczna] [83367]”, „Słownik języka niby-polskiego [78753]”, czy bardziej specjalistyczne opracowania jak „Porozbiorowe dzieje parafii Brzesko : 1772–1945 [116454]”. Osobną linią są publikacje o charakterze meta–bibliotecznym, np. „Cyfrowe środowisko współczesnej biblioteki [87957]”.

MBC gromadzi także materiały o szczególnym znaczeniu dla genealogów i lokalnych badaczy. Chodzi m.in. o Księgi cmentarne w MBC, czyli cyfrowe kopie rękopisów cmentarnych przekazane przez Zarząd Cmentarzy Komunalnych. W tych zbiorach znajdziesz księgi zmarłych, dzienniki zmarłych i indeksy danych osobowych, które pozwalają odtworzyć losy rodzin i społeczności.

Od klasycznych gazet po specjalistyczne księgi cmentarne – MBC pokrywa niemal pełne spektrum źródeł dla historii lokalnej.

Jak wejść do serwisu i korzystać z interfejsu?

Aktualny adres serwisu to mbc.malopolska.pl – to tam trwa migracja dotychczasowych zasobów w ramach projektu Dostęp do zbiorów cyfrowych MBC i nowego systemu MBC. Na stronie startowej masz zawsze widoczny pasek nawigacji z elementami: Strona główna, Aktualności, O MBC, Kontakt, Mój profil, Q&A, Przewodnik dla użytkownika oraz odnośniki do dokumentów prawnych – Polityka prywatności WBP w Krakowie, Polityka cookies, Regulamin MBC, Deklaracja dostępności.

Serwis działa w trzech wersjach językowych: wersja językowa PL, UK oraz EN. Przełącznik języka znajduje się zwykle w górnej części strony i pozwala wygodniej korzystać z podstawowych funkcji obcojęzycznym użytkownikom. Część opisów kolekcji pozostaje po polsku – dotyczy to zwłaszcza publikacji naukowych i regionalnych.

Duże znaczenie mają też funkcje ułatwienia dostępu. W górnym pasku widnieją przyciski: ustaw standardowy rozmiar czcionki (A), ustaw większy rozmiar czcionki (A+) i ustaw największy rozmiar czcionki (A++). Dzięki nim dopasujesz wielkość tekstu do własnych potrzeb, co jest przydatne zwłaszcza przy długiej lekturze roczników prasowych czy skanów map.

Dostęp do większości zbiorów nie wymaga logowania. Opcja Zaloguj się przydaje się, gdy chcesz korzystać z Mój profil, zapisywać wyszukiwania, tworzyć listy publikacji albo mieć spójny podgląd historii korzystania z serwisu na różnych urządzeniach. Logowanie przebiega standardowo – przez konto utworzone w systemie biblioteki.

Jak wyszukiwać publikacje w MBC?

Najprościej zacząć od pola wyszukiwania na stronie startowej. Tam wpisujesz dowolne hasło: tytuł gazety, nazwisko autora, nazwę miejscowości czy rok. Wyniki możesz później zawężać filtrami, ale prawdziwą siłę serwisu pokazuje dopiero sekcja Przeglądanie indeksów.

Jak korzystać z indeksów?

Sekcja Przeglądanie indeksów pozwala przeglądać zasób według uporządkowanych list. Masz do dyspozycji co najmniej trzy główne indeksy: indeks tytuły, indeks twórcy oraz indeks słowa kluczowe. To rozwiązanie jest bardzo wygodne, gdy nie znasz dokładnego tytułu albo chcesz zobaczyć, co jeszcze na dany temat znajduje się w zbiorach.

Indeks tytułów przyda się, gdy szukasz konkretnego periodyku – np. „Język Polski. 1956, nr 2 (marzec/kwiecień) [118992]” albo „Polska – Europa – Metropolie [77328]”. Wchodzisz w literę alfabetu, a potem w wybrany tytuł i dopiero wtedy widzisz poszczególne numery czy tomy. Z kolei indeks twórców sprawdzi się, jeżeli interesuje Cię twórczość konkretnego autora – pozwala przejść od nazwiska do pełnej listy jego prac w MBC.

Indeks słów kluczowych działa jak słownik haseł tematycznych. Jeśli wpiszesz np. „Brzesko”, trafisz zarówno na „Porozbiorowe dzieje parafii Brzesko : 1772–1945”, jak i na inne dokumenty społeczności lokalnej. Wyszukiwanie po słowach kluczowych poleca się szczególnie do prac seminaryjnych i projektów edukacyjnych – łatwo wtedy zebrać kilka różnych typów źródeł dotyczących jednego tematu.

Jak działa wyszukiwanie zaawansowane?

Jeżeli proste wyszukanie nie wystarczy, warto skorzystać z filtrów. Możesz zawęzić wyniki według typu dokumentu (książki, czasopisma, mapy), daty wydania, języka, a w przypadku czasopism – wybrać konkretne roczniki. To przyspiesza pracę zwłaszcza przy dużych hasłach typu „historia Polski” czy „Kraków”.

Dla osób śledzących regularnie nowe pozycje przygotowano także kanały RSS MBC, obejmujące m.in. „25 ostatnich publikacji” czy „plany wprowadzania publikacji”. Subskrypcja takiego kanału sprawia, że informacja o kolejnych digitalizowanych obiektach trafia od razu do Twojego czytnika RSS bez konieczności ręcznego sprawdzania serwisu.

Jak otwierać i czytać publikacje?

Po wejściu na stronę wybranej publikacji zobaczysz krótkie metadane: tytuł, twórcę, rok wydania, opis, informacje o kolekcji i numer identyfikacyjny (np. id: 97302 przy „Historia Polski : materiały znalezione w Commons”). Poniżej znajduje się panel podglądu, który w zależności od formatu otworzy dokument jako obraz, PDF albo plik DJVU.

Część starszych skanów działa najlepiej właśnie w formacie DJVU. W takim przypadku pojawia się komunikat „Zainstaluj przeglądarkę dokumentów DJVU”. Po jednorazowej instalacji wtyczki lub zewnętrznego programu możesz swobodnie przybliżać, obracać i przeglądać strony, co jest szczególnie wygodne w przypadku map i dużych tabel.

W oknie czytania znajdziesz podstawowe narzędzia nawigacji: przewijanie między stronami, powiększanie, widok miniatur i często wyszukiwanie w treści (jeżeli dokument ma warstwę tekstową). Przy długich rocznikach gazet czy wielotomowych słownikach to właśnie te funkcje oszczędzają najwięcej czasu.

Przyczynek do wygodnej pracy z dawną prasą stanowi połączenie skanu wysokiej jakości z przeglądarką DJVU i wyszukiwaniem w tekście.

Co zrobić, gdy pojawi się błąd 404?

Zdarza się, że część starszych odnośników prowadzi do komunikatu Błąd 404 – Nie znaleziono strony. Najczęściej wynika to z trwającej migracji na nową platformę mbc.malopolska.pl lub zmiany struktury adresów. W takiej sytuacji najpierw warto wrócić do Strona główna i spróbować wyszukać tytuł jeszcze raz przez wyszukiwarkę lub indeksy.

Gdy problem dotyczy ważnej publikacji cytowanej np. w pracy naukowej, można skorzystać z zakładki Kontakt lub napisać bezpośrednio na adres [email protected]. Zespół techniczny sprawdza wtedy, czy publikacja została przeniesiona pod nowy adres, czy może czasowo wyłączono ją z powodu aktualizacji plików.

Jak wykorzystać MBC w nauce i pracy?

Duża część zbiorów ma charakter zasobu edukacyjnego i publikacji naukowych. Znajdziesz tam materiały z zakresu historii, literaturoznawstwa, etnografii, geografii, prawa, a także specjalistyczne opracowania związane z regionem i miastem Kraków. Z tego powodu serwis świetnie nadaje się jako podstawa bibliografii do prac licencjackich, magisterskich czy artykułów naukowych.

W zasobie obecna jest również informacja biznesowa i informacja urzędowa. Chodzi m.in. o uchwały, sprawozdania, informatory czy wydawnictwa okolicznościowe instytucji z Małopolski. Tego typu materiały pomagają w analizie rozwoju regionu, badań nad polityką lokalną albo przygotowaniu opracowań branżowych, w których trzeba odwołać się do oryginalnych źródeł.

Ważny segment tworzą projekty partnerskie prowadzone przez instytucje kultury. Przykładem jest e-Archiwum Artystyczne Teatru Ludowego, realizowane przez Teatr Ludowy w ramach Programu Kultura Cyfrowa ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego, Funduszu Promocji Kultury i Gminy Miejskiej Kraków. Innym przykładem jest projekt digitalizacji najcenniejszych egzemplarzy teatralnych z Archiwum Artystycznego i Biblioteki Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie, który od 2021 roku udostępnia unikalne materiały sceniczne.

Dla osób badających subregiony przydatne będą także powiązane biblioteki, jak Podhalańska Biblioteka Cyfrowa (PBC). Tam gromadzi się dzieła literackie PBC, czasopisma PBC i fotografie PBC związane z góralszczyzną, digitalizowane w pracowni digitalizacji PPZU. Takie powiązane projekty rozszerzają zakres materiałów dostępnych z poziomu Małopolski.

Zaawansowani użytkownicy mogą korzystać również z interfejsu OAI, który pozwala zintegrować metadane MBC z własnymi systemami (np. katalogami bibliotecznymi uczelni). To rozwiązanie przydatne przede wszystkim dla bibliotekarzy i informatyków pracujących z repozytoriami.

Na końcu warto dodać, że serwis regularnie rozwijają kolejne projekty, takie jak Projekt MBC w horyzoncie 21. wieku, nastawiony na tworzenie innowacyjnej platformy udostępniania regionalnych zasobów cyfrowych. Dzięki temu liczba publikacji rośnie, a interfejs – mimo ogromu danych – pozostaje czytelny i przyjazny także dla nowych użytkowników, którzy zaglądają tam pierwszy raz w 2026 roku.