Czwartek, 19 listopada 2026 Kraków 9°
Teraz Czwartek, 19 listopada 2026
Przewodnik

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie — historia

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie
Fot. Januszk57 · „Kraków ul. Kopernika 26 Kościół Najśw. Serca Pana Jezusa (Jezuitów) widok A-221M” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa to zabytkowy kościół konwentualny jezuitów w Krakowie, w dzielnicy II Grzegórzki. Modernistyczna bryła reprezentuje nurt młodopolski i należy do najważniejszych przykładów polskiej sztuki sakralnej początku XX wieku.

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie powstała jako świątynia zakonowa jezuitów i zajmuje miejsce dawnej posesji z ogrodem oraz domami parterowymi. Projekt nowego kościoła przygotował Franciszek Mączyński; budowę rozpoczęto po poświęceniu kamienia węgielnego w 1909 roku, a konsekracja miała miejsce w 1921 roku.

Jak powstała świątynia?

Jezuici osiedlili się na tej działce w 1868 roku. Dwa lata później urządzili tu tymczasową kaplicę, przebudowując istniejący budynek i dobudowując zakrystię z górną kaplicą poświęconą św. Alojzemu. Kaplica działała przez cztery dekady; w 1903 roku podjęto decyzję o wzniesieniu nowej, znacznie większej świątyni.

Kamień węgielny pod nowy kościół poświęcono 1 listopada 1909 roku. Prace budowlane trwały do 1912 roku, ale wykończenie i wyposażenie przeciągnęły się wskutek działań wojennych. Uroczysta konsekracja odbyła się 29 maja 1921 roku, w obecności biskupa Anatola Nowaka i kilkudziesięciu innych hierarchów.

Jak wygląda elewacja i bryła?

Projekt łączy elementy modernizmu z nawiązaniami do romańskich, gotyckich i barokowych wzorców. Fasada powstała z czerwonej cegły, a obramowania okien oraz detale wykonano z szarego kamienia. Wieża świątyni osiąga wysokość 68 metrów i należy do najwyższych w Krakowie.

W zwieńczeniach okien zastosowano mozaiki przedstawiające herby miast, które wsparły budowę. Nad głównym wejściem umieszczono mozaikę Przebicie boku Chrystusa zaprojektowaną przez Jana Bukowskiego. Rzeźby stojące wyżej zaprojektował Xawery Dunikowski; postać Chrystusa wyrzeźbił Karol Hukan, a boczne figury odlano z ołowiu w 1913 roku.

Na zewnątrz, na tle wschodniej ściany, stoi pomnik twórcy świątyni Franciszka Mączyńskiego z 1912 roku autorstwa Xawerego Dunikowskiego. Posąg w brązie przekazała jezuitom wdowa po architekcie w 1953 roku.

Co wyróżnia wnętrze i wyposażenie?

Wnętrze podzielono na trzy nawy. Sklepienia wykonano z żelbetu — jako pierwsze tego typu rozwiązanie w Krakowie — a posadzka nawiązuje do wzorów kościołów starochrześcijańskich. W latach 1914–1918 wykonano polichromię sklepień według projektu Jana Bukowskiego.

Ołtarz główny powstał w latach 1915–1920 według projektu Franciszka Mączyńskiego. Fryz mozaikowy w prezbiterium zaprojektował Piotr Stachiewicz w 1913 roku; mozaikę wykonała wenecka pracownia Angelo Gianese i umieszczono ją w kościele w 1921 roku. Fresk ma około 30 metrów długości i ukazuje hołd złożony Chrystusowi przez polskich świętych i błogosławionych, prowadzonych przez św. Stanisława, oraz naród polski prowadzony przez królową Jadwigę i króla Władysława Jagiełłę.

W sześciu bocznych ołtarzach znalazły się rzeźby wykonane w stiuku przez Karola Hukana w latach 1920–1930. Szczególne znaczenie przypisuje się Ołtarzowi Matki Boskiej Anielskiej; przedstawiona tam Madonna w koronie otoczona jest grupą ośmiu aniołów.

Stacje Drogi Krzyżowej zakon zakupił we Francji w 1937 roku z przeznaczeniem do kościołów w Kołomyi; po wojnie przywieziono je do Krakowa w 1946 roku i zamontowano w 1959 roku.

Jakie są organy w bazylice?

Organy zamówiono w 1928 roku u braci Riegerów z Karniowa (opus 2317). Instrument był kilkakrotnie remontowany; ostatnia większa naprawa miała miejsce w 2007 roku. Obecnie organy dysponują 47 głosami i trakturą elektryczną. Brzmienie instrumentu wpisuje się w romantyczną estetykę budownictwa organowego przełomu XIX i XX wieku.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Czy kościół ma tytuł bazyliki?
Tak. W 1960 roku papież Jan XXIII nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej.
Kto zaprojektował kościół?
Autorem projektu był architekt Franciszek Mączyński.
Jak wysoka jest wieża bazyliki?
Wieża mierzy 68 metrów i zalicza się do najwyższych w Krakowie.
Kto wykonał organy i ile mają głosów?
Organy pochodzą od braci Riegerów z Karniowa (1928) i mają 47 głosów oraz trakturę elektryczną.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI. Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Aleksandra Stępień

Nazywam się Aleksandra Stępień i w redakcji krakspot.pl odpowiadam za dział Przewodnik. Opisuję miejsca warte odwiedzenia w Krakowie i w okolicy — zabytki, muzea, szlaki, parki i punkty widokowe, razem z praktycznymi wskazówkami dla odwiedzających.

Czytaj również