| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Jan Józef Adamus |
| Data urodzenia | 12 marca 1896 |
| Miejsce urodzenia | Kraków |
| Data śmierci | 19 czerwca 1962 |
| Miejsce śmierci | Łódź |
| Zawód | historiograf, historyk państwa i prawa |
| Edukacja | Studia prawnicze w Wiedniu i we Lwowie; doktorat 1927 (U. Lwowska) |
| Miejsca pracy | Uniwersytet Lwowski; Archiwum Miasta Wilna; Archiwum Armii Polskiej na Wschodzie; Uniwersytet w Oksfordzie; Uniwersytet Łódzki |
| Specjalizacja | prawo polskie i litewskie, historia prawa karnego, historiografia prawa |
| Członkostwa | Towarzystwo Naukowe Warszawskie (czł. korespondent 1936), Towarzystwo Nauk we Lwowie, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie |
| Wybrane prace | Państwo litewskie w latach 1386-1398; Metoda prawnicza w historii; Problemy absolutyzmu piastowskiego |
| Pochówek | Stary Cmentarz w Łodzi |
Jan Józef Adamus był badaczem dziejów państwa i prawa w Polsce i na Litwie. Jego zainteresowania obejmowały historię prawa karnego oraz historiografię dziejów prawa. Pracował w ośrodkach akademickich w Polsce i na emigracji oraz kierował archiwami polskimi w czasie wojny i tuż po niej. W dorobku ma kilkanaście prac poświęconych prawu litewskiemu i ustrojowi Polski średniowiecznej.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w Krakowie jako syn Antoniego, profesora Seminarium Nauczycielskiego w Stanisławowie, i Franciszki z domu Połącarz. Uczęszczał do gimnazjum w Stanisławowie, a następnie studiował prawo w Wiedniu w latach 1915–1916 i na Uniwersytecie Lwowskim do 1920 roku. Doktorat uzyskał w 1927 roku na Uniwersytecie Lwowskim pod kierunkiem Przemysława Romana Dąbkowskiego na podstawie pracy "Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku".
Kariera zawodowa i stanowiska
Po studiach pełnił służbę w Wojskowym Sądzie Okręgowym Nr V w Krakowie; 19 marca 1928 prezydent RP nadał mu stopień kapitana z dniem 1 stycznia 1928 i 2. lokatą w korpusie oficerów sądowych, a 28 lutego 1930 został przeniesiony w stan spoczynku. Do 1933 pracował na Uniwersytecie Lwowskim jako starszy asystent Katedry Dawnego Prawa Polskiego. W 1933 przeniósł się do Wilna, gdzie kierował Archiwum Miasta i był docentem w Katedrze Historii Prawa Polskiego; na tej uczelni uzyskał habilitację.
W 1940 został aresztowany przez NKWD i zesłany na terytorium Uzbeckiej SRR. W czasie wojny część czasu spędził w Jerozolimie, gdzie kierował Archiwum Armii Polskiej na Wschodzie. W 1944 przebywał w Szkocji jako kierownik Archiwum i Muzeum Polskich Sił Zbrojnych, a równolegle wykładał historię ustroju Polski w Polskim Wydziale Prawa Uniwersytetu w Oksfordzie. Po powrocie do Polski w 1947 podjął pracę na Uniwersytecie Łódzkim; był docentem, od 1954 profesorem nadzwyczajnym, a od 1959 profesorem zwyczajnym.
Badania naukowe i główne tezy
W badaniach zajmował się historią prawa i państwa polskiego i litewskiego oraz historią prawa karnego i historiografią. Analizował zagadnienia sukcesji tronu i ustroju w Polsce średniowiecznej oraz dorobek Oswalda Balzera, ze szczególną uwagę poświęcając teoriom o prawie następstwa tronu w okresie piastowskim. W swojej pracy obalił tezę Anatola Lewickiego o inkorporacji Litwy do Polski bezpośrednio po zawarciu unii krewskiej i wysunął tezę, że Polska Piastów nie znała czystej dziedziczności tronu, a krąg elektorów ograniczał się do członków dynastii.
Do ważniejszych prac należą prace o prawie litewskim i o ustroju Polski, w tym "Państwo litewskie w latach 1386-1398", "Metoda prawnicza w historii" oraz studia dotyczące monarchizmu i republikantyzmu w historii Polski. Jego publikacje poruszały zarówno źródłowe zagadnienia prawne, jak i metodykę badań historycznoprawnych.
Zmarł 19 czerwca 1962 w Łodzi. Został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi.
