Synagoga Remuh stoi przy ulicy Szerokiej na krakowskim Kazimierzu. Budynek i przylegający do niego cmentarz tworzą zespół zabytkowy o korzeniach sięgających XVI wieku. Obiekt znany jest pod nazwą wywodzącą się z hebrajskiego akronimu ReMU, odnoszącego się do rabina Mojżesza Isserlesa.
Historia synagogi
W drugiej połowie XVI wieku, po utworzeniu w 1495 roku na terenie Kazimierza odrębnej dzielnicy żydowskiej, Izrael (Isserle) ben Josef wystąpił o pozwolenie na adaptację swego domu na dom modlitwy. Królewska zgoda pojawiła się 12 listopada 1556 roku. Na tablicy fundacyjnej widnieje data 1553; możliwe, że odnosiła się do decyzji fundatora lub do wstępnych prac. W kwietniu 1557 roku pożar zniszczył znaczną część dzielnicy; synagogę odbudowano w kamieniu od 1558 roku, prawdopodobnie pod kierunkiem mistrza Stanisława Baranka.
Przebudowy i naprawy pojawiały się w kolejnych wiekach. W latach 1829–1830 architekt August Pluszyński podwyższył główną salę, przykrył ją drewnianym sklepieniem kolebkowym i dobudował babiniec po zachodniej stronie. Kolejny remont przeprowadzono w 1882 roku. Na początku XX wieku ściany zdobiły malowidła o tematyce biblijnej, a w 1933 r. konserwacje prowadził Herman Gutman.
Podczas II wojny światowej niemiecki Urząd Powierniczy przeznaczył budynek na magazyn, co doprowadziło do znacznej dewastacji i utraty wyposażenia. Jesienią 1945 synagogę otwarto dla kultu, a w 1947 zwrócono ją Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Krakowie. W latach 1958–1968 przeprowadzono gruntowną renowację pod kierunkiem architekta Stefana Świszczowskiego, z dofinansowaniem American Jewish Joint Distribution Committee; w ramach prac odnowiono między innymi bimą i szafę ołtarzową. W XX wieku obiekt odwiedzali m.in. kardynał Karol Wojtyła (1968) i prezydent Izraela Chaim Herzog (1992). Dnia 31 lipca 1996 zwoje Tory odnalezione po latach uroczyście przekazano synagodze przez organizację Rfaayenu Society.
Architektura i zabytkowe wyposażenie
Budynek synagogi ma murowaną konstrukcję i renesansowe formy zmienione przez późniejsze przebudowy. Główna sala modlitewna ma układ prostokątny, z krótszym bokiem skierowanym na wschód. Całość otacza tynkowany mur kryty dachówką; w jego fragmencie włączone są ściany rozebranych domów. Wejście prowadzi przez renesansowy portal profilowany z piaskowca, zamknięty półkolistym łukiem i wyposażony w kute drzwi.
W głównej sali, o wymiarach w świetle murów 10,4 x 5,1 m, zachowało się wiele elementów liturgicznych. Na ścianie wschodniej stoi renesansowy, kamienny aron ha-kodesz z drugiej połowy XVI wieku; fragmenty tej szafy ołtarzowej odnawiano w 1933 i podczas prac 1958–1968. Przy aron ha-kodesz zrekonstruowano ner tamid — ostrołukową szafkę z ozdobnym obramowaniem — wykonaną przez kamieniarza Antoniego Ścierę. Bima odtworzono na podstawie przedwojennych zdjęć.
W przedsionku znajdują się regały na modlitewniki i księgi oraz tablice jorcajtowe upamiętniające członków kongregacji; podobne tablice umieszczono także na ścianie sali głównej. Po prawej stronie aron ha-kodesz stoi szczególne krzesło tradycyjnie pozostające puste — miejsce, w którym według przekazu modlił się rabin Remu. Częścią kompleksu jest też przyległy cmentarz, który razem z synagogą tworzy zespół architektury sakralnej z XVI wieku.
Znaczenie i użytkowanie
Synagoga Remuh pełniła i pełni funkcję miejsca modlitwy dla krakowskiej społeczności żydowskiej. W 2022 roku obiekt należał do nielicznych czynnych synagog w Krakowie i był jedyną, w której odbywały się regularne nabożeństwa zgodne z tradycją. Historyczne wyposażenie i cmentarz nadają miejscu charakter o dużej wartości zabytkowej i sakralnej.
W latach 2008–2013 prowadzono prace konserwatorskie współfinansowane przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa; dotacja z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa wyniosła 3 164 957,56 zł. Synagoga zachowała wiele renesansowych detali architektonicznych oraz elementy odbudowane po zniszczeniach wojennych.
Synagoga wraz z cmentarzem tworzy unikatowy zespół żydowskiej architektury sakralnej sięgającej XVI wieku.
Informacje praktyczne
- Adres: Szeroka 40, 31-053 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt, nd 10:00–18:00
- Telefon: +48124295735
- Strona internetowa: gwzkrakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,2 (2 118 opinii)
